Zelensky: Oekraïne krijgt binnenkort eerste Zweedse Gripen-jets

President Zelensky meldt dat Oekraïne binnenkort de eerste Gripen-gevechtsvliegtuigen uit Zweden krijgt. Hij zei dat na een ontmoeting met de Zweedse premier Ulf Kristersson en bedankte Zweden voor de gemaakte afspraken. Een exacte leverdatum voor die eerste toestellen noemde hij niet.

Volgens Zelensky vormen de Gripen-toestellen een aanvulling op de Oekraïense F-16’s en worden ze mee ingezet tegen Russische aanvalsdrones zoals de Shahed. Daarmee moet de levering vooral de luchtverdediging versterken tegen de voortdurende Russische aanvallen op steden en energie-infrastructuur. Een Shahed is een goedkope, Iraanse aanvalsdrone die Rusland in grote aantallen tegelijk op Oekraïense doelen afstuurt. De Amerikaanse gevechtsvliegtuigen vormen daarnaast al langer een vast onderdeel van de Oekraïense luchtmacht, geleverd door bondgenoten zoals Nederland en Denemarken.

Zelensky en Kristersson spraken elkaar in Brussel. Daar bespraken ze naast de Gripen-levering ook de Oekraïense verdedigingsbehoeften en de versterking van de luchtverdediging. Ook het Oekraïense pad naar EU-lidmaatschap kwam aan de orde, net als de voorbereiding van de energiesector op de winter. Oekraïne wacht al langer op een toetredingstraject tot de Europese Unie. De winter brengt voor het land doorgaans extra druk op de energievoorziening, door Russische aanvallen op centrales en het net.

Zelensky riep Europa daarnaast op de druk op Rusland te verhogen. De steun aan Oekraïne moet volgens hem juist toenemen, als antwoord op de aanhoudende Russische escalatie. Hij koppelt de Gripen-levering zo aan een breder pleidooi: bondgenoten moeten hun militaire steun nu vasthouden, terwijl Rusland de aanvallen juist opvoert.

Saab, de Zweedse fabrikant van de Gripen, meldt dat het op 30 juni 2026 een contract tekende met het Zweedse materieelagentschap FMV. Het gaat om 16 nieuwe Gripen E-gevechtsvliegtuigen voor Oekraïne, inclusief reserveonderdelen en bijbehorend materieel. De orderwaarde bedraagt circa 24,6 miljard Zweedse kronen, ruim 2,5 miljard dollar. Levering van die toestellen aan FMV staat gepland voor 2029-2030. FMV is het Zweedse agentschap dat namens de regering defensiematerieel aanschaft en beheert. De Gripen E is de nieuwste uitvoering van het toestel, met een modernere radar en motor dan de oudere versies.

Dat contract staat los van een eerdere schenking. Zweden kondigde op 28 mei 2026 al aan, meldt premier Kristersson, 16 gebruikte Gripen C/D-toestellen als militaire steun te geven. Kristersson zei toen dat die levering begin 2027 moet plaatsvinden. Het C/D-model is een oudere uitvoering van de Gripen dan de nieuwere E-versie uit het Saab-contract. Oekraïne krijgt de C/D-toestellen dus eerder; de nieuwe E-versie volgt pas enkele jaren later.

Kristersson zei verder dat de Gripen-toestellen al worden ingezet en dat Oekraïense piloten een opleiding volgen. De uitdagingen bij het invoeren van het nieuwe toestel worden volgens hem tot nu toe goed opgelost. De Zweedse minister van Defensie bevestigde die pilotentraining al in mei 2026. Oekraïense piloten vlogen voor de oorlog vooral op Sovjet-toestellen. De overstap naar een westers jachtvliegtuig als de Gripen vraagt om een eigen trainingstraject.

De eerste donatie van 16 Gripen C/D-toestellen moet begin 2027 bij Oekraïne aankomen. De nieuwere Gripen E die Saab bouwt, volgt pas later. De levering aan Zweden zelf staat gepland voor 2029-2030, voordat de toestellen hun weg naar Oekraïne kunnen vinden.