Oekraïne krijgt 252 lichamen van gesneuvelde militairen terug

Oekraïne heeft op 22 oktober de lichamen van 252 omgekomen militairen teruggekregen, meldt het Coördinatiestaf voor de behandeling van krijgsgevangenen. Volgens de Russische zijde horen de lichamen bij Oekraïense strijdkrachten; de precieze identiteit van de slachtoffers moet nog worden vastgesteld. Het Coördinatiestaf is de Oekraïense instantie die zulke uitwisselingen van lichamen en gevangenen met Rusland regelt. Dat doet het in overleg met het Internationale Rode Kruis.

Rechercheurs en forensisch deskundigen gaan de teruggebrachte lichamen identificeren, meldt het Coördinatiestaf. Bij de repatriëring werkten meerdere diensten samen: de veiligheidsdienst SBU, het leger, het ministerie van Binnenlandse Zaken, de ombudsman, de secretaris voor vermiste personen, de Dienst Noodsituaties en het Internationale Rode Kruis. Na de identificatie gaan de lichamen naar de nabestaanden.

Elke betrokken dienst heeft daarbij een eigen rol. Of een lichaam bij een eigen militair kan horen, stellen de SBU en het leger vast. Tijdens het proces bewaakt de ombudsman de rechten van nabestaanden. Vervoer en eerste opvang van de lichamen in Oekraïne lopen via de Dienst Noodsituaties. Tussen Oekraïne en Rusland treedt het Internationale Rode Kruis op als neutrale tussenpersoon, zoals de organisatie wereldwijd doet bij dit soort uitwisselingen, op grond van het humanitair oorlogsrecht. Dat recht verplicht landen om gesneuvelde militairen van de andere partij terug te geven.

Zo’n identificatie kan weken duren. Lichamen van gesneuvelde militairen worden vaak pas lange tijd na hun dood teruggehaald, van het front of uit bezet gebied. Dan zijn ze niet altijd meer op uiterlijke kenmerken te herkennen. Forensisch deskundigen gebruiken in zulke gevallen DNA-onderzoek om een naam aan een lichaam te koppelen. Daarvoor gebruiken ze vaak celmateriaal van familieleden als vergelijkingsmateriaal. De secretaris voor vermiste personen houdt in Oekraïne het overzicht van wie nog wordt gezocht. Die instantie koppelt gezinnen aan de diensten die de identificatie uitvoeren. Veel van die families hebben al maanden of jaren niets van een zoon, man of vader gehoord. Pas na een positieve match krijgt een familie zekerheid over zijn lot, ook als dat nieuws slecht is.

De repatriëring van deze week is niet de eerste in korte tijd. Op 17 september kreeg Oekraïne al eens 252 lichamen van gesneuvelde militairen terug, meldden meerdere media bij de nieuwe uitwisseling. Daarvoor, op 13 augustus, ging het om 261 lichamen, een vergelijkbare operatie als die van 22 oktober. Dit soort uitwisselingen van stoffelijke overschotten tussen Oekraïne en Rusland loopt dus met enige regelmaat, los van de ruil waarbij levende krijgsgevangenen terugkeren naar huis. Elke keer gaat er een onderhandeling tussen beide landen aan vooraf, over het aantal lichamen en de plek van overdracht. Het Internationale Rode Kruis begeleidt die overdracht steeds als onafhankelijke waarnemer.

Voor nabestaanden in Oekraïne betekent elke nieuwe teruggave een nieuwe golf van hoop en onzekerheid. Pas na de forensische identificatie weten zij of een vermiste zoon, man of vader onder de teruggekeerde lichamen is. Zolang het Coördinatiestaf geen namen bevestigt, blijven de slachtoffers van deze uitwisseling voor de buitenwereld anoniem. Het Coördinatiestaf heeft nog niet gemeld wanneer de identificatie van de 252 lichamen van 22 oktober is afgerond.